Een zorginstelling die aan alle wettelijke brandveiligheidseisen voldoet. Een gebouw met een goedgekeurde vergunning. En toch een fatale brand waarbij een bewoner overlijdt. Hoe kan dat?
Het antwoord is pijnlijk eenvoudig: de wettelijke minimumeisen voor brandveiligheid houden onvoldoende rekening met de mensen die in zorginstellingen wonen. In deze blog legt Diana le Nobel, schadebehandelaar bij Sovib, uit waarom voldoen aan de wet soms niet genoeg is en wat u als zorginstelling wél kunt doen.
Het Bouwbesluit gaat uit van zelfredzame bewoners
De brandveiligheidseisen in het Bouwbesluit zijn gebaseerd op één aanname: dat bewoners zichzelf bij een noodsituatie binnen 30 seconden in veiligheid kunnen brengen. Dit is een ander criterium dan dat in de zorg wordt gebruikt. Daar betekent 'zelfredzaam' dat een bewoner met lichamelijke beperkingen in staat is om zichzelf vanuit bed in een rolstoel te verplaatsen en de kamer te verlaten. Dit houdt in dat veel van de "zelfredzame" bewoners binnen een instelling zich bij een calamiteit niet tijdig in veiligheid kunnen brengen.
Hedendaagse binnenbranden leiden binnen drie minuten tot een levensgevaarlijke situatie door snelle ontwikkeling van hitte en giftige rookgassen. Bewoners die niet zelfstandig kunnen vluchten, maken dan geen enkele kans.
De Onderzoeksraad voor Veiligheid concludeerde al in 2012 dat gebouwen die aan de wettelijke brandveiligheidseisen voldoen niet automatisch écht brandveilig zijn. Na de fatale brand bij GGZ-instelling Rivierduinen in Oegstgeest, waarbij drie patiënten omkwamen, bleek dat zorginstellingen te weinig rekening houden met de verminderde zelfredzaamheid van hun bewoners.
Rookverspreiding wordt onderschat
Bij het bepalen van brandveiligheidsmaatregelen wordt vaak gekeken naar brandcompartimentering en vluchtroutes. Maar er is een risico dat structureel wordt onderschat: rookverspreiding.
Een klein defect in een ventilatiesysteem, een ontbrekende brandklep in een ventilatierooster: het zijn details die bij een brand het verschil maken tussen een beheersbaar incident en een ramp. Rook verspreidt zich sneller dan vuur en is in veel gevallen dodelijker. Ook schijnbaar onschuldige zaken zoals opslag in technische ruimtes verhogen het risico.
De gebouweigenaar is eindverantwoordelijk
Eigenaren en gebruikers zijn eindverantwoordelijk voor de brandveiligheid van hun eigen gebouwen. De bouwplantoets voor verlening van de bouwvergunning is slechts een aannemelijkheidstoets. Het is geen vrijwaring dat aan de wettelijke eisen wordt voldaan.
Dit betekent dat een goedgekeurde vergunning u niet beschermt tegen aansprakelijkheid. Als achteraf blijkt dat de brandveiligheidsmaatregelen onvoldoende waren afgestemd op de daadwerkelijke bewoners, dan is de zorginstelling mogelijk aansprakelijk. Ook als het gebouw op papier aan alle eisen voldeed.
Wat kunt u doen?
Brandveiligheid in de zorg vraagt om meer dan afvinken van wettelijke eisen. Een aantal concrete aandachtspunten.
Kijk kritisch naar de match tussen gebouw en bewoners. Past het gebouw bij de zorgzwaarte van de mensen die er wonen? Een pand dat ooit is gebouwd als seniorenflat is niet automatisch geschikt voor intensieve verpleeghuiszorg.
Besteed extra aandacht aan rookverspreiding. Controleer ventilatieopeningen, brandkleppen en de compartimentering van het gebouw. Laat dit niet alleen op papier toetsen, maar ook in de praktijk.
Stem uw BHV-organisatie af op de werkelijke situatie. In de praktijk blijken veel zorginstellingen de BHV niet af te stemmen op de daadwerkelijke brandveiligheidssituatie, maar op basis van verleende vergunningen. Dat is een groot risico, vooral in de nacht wanneer de bezetting minimaal is. Het programma De Zorg Brandveilig biedt handvatten voor een risicogestuurde aanpak.
Denk na over aanvullende maatregelen. Een sprinklerinstallatie is bijvoorbeeld volgens het Bouwbesluit niet verplicht, maar kan wel veel extra veiligheidswinst opleveren in situaties waarin kwetsbare bewoners niet tijdig kunnen worden geëvacueerd.
Tot slot
Brandveiligheid is geen onderwerp waar zorginstellingen graag wakker van liggen. Er zijn genoeg andere zorgen: personeelstekorten, financiële druk, toenemende zorgvraag. Maar de gevolgen van een brand met slachtoffers zijn verstrekkend. Voor bewoners, voor medewerkers, voor nabestaanden én voor de instelling zelf.
Voldoen aan de wet is het minimum. Het is daarom goed om er bij stil te staan of dat minimum wel past bij de kwetsbare mensen aan wie u zorg verleent.
Heeft u vragen over brandveiligheid en aansprakelijkheid? Of wilt u uw huidige situatie laten toetsen? Neem contact met ons op. We denken graag met u mee.